Infobrion Correo Electrónico

A repercusión da Guerra Civil en Brión

GIS-T Idega

Hai poucos feitos históricos que teñan aberto tan feridas e creado tanta polémica como a Guerra Civil Española. Pouco máis de 70 anos teñen pasado dende o seu comezo, e o seu recordo segue case tan vivo coma entón. Centro dun debate político e social, a Guerra Civil e a posguerra foron, ante todo, períodos difíciles para todos aqueles que os viviron, e unha aprendizaxe para un futuro que xa estamos a vivir.

A fame, a morte ou a violencia, chegaron a tódolos recunchos do país, cambiando vidas e destinos, afectando a milleiros de persoas. InfoBrión quixo recuperar as vivencias, emocións e anécdotas dos moitos brioneses e brionesas que, dun xeito ou outro, viviron este conflicto en primeira persoa, xa que “aqueles pobos que non recordan a súa historia están condeados a repetila”.

Unha guerra non é sinxela de olvidar, sobre todo para aqueles que, voluntaria ou obligatoriamente, deberon marchar cara o frente, poñendo a súa vida a disposición dos intereses políticos de calquera dos bandos enfrontados. Personas como Juan Iglesias, Vicente Gómez ou Ramón Barbazán, veciños todos de Brión, nos cederon vivencias e recordos daqueles anos amargos. A todos e todas elas, o noso agradecemento e admiración.

Domingo “O Ruso de Ons” foi un dos moitos brioneses que deberon marchar á Guerra Civil, deixando o seu destino en mans do inimigo. Foi en 1937 cando se enrolou na facción nacional, que non ó devolvería a casa ata o ano 1943, tras combater na II Guerra Mundial como parte da División Azul, enviada por Franco para apoiar ó bando formado por Italia, Alemania e Xapón, ulteriores perdedores do conflicto bélico. Domingo prefire non recordar unha etapa á que se refire como “de moita fame”. Tamén Juan Iglesias é reticente á hora de rememorar aquel tempo. Cunha filla a piques de nacer, Juan tivo que marchar coa sección de artillería cara Asturias, unha terra que chegaría a coñecer moi ben tras catro anos de loita na zona, e da que aínda garda o recordo das dúas madriñas que tan ben o trataron durante o conflicto.

Córdoba, Cádiz e Jaén, foron as provincias ás que Vicente Gómez Vidal foi trasladado durante os tres anos que lle tocou combatir na Guerra Civil Española. Corría o ano 1937, e Vicente, que apenas contaba con 21 anos, tivo que marchar cara unha experiencia que aínda recorda con amargura. Caso moi similar ó de Ramón Barbazán, quen tamén pasou 36 meses no frente, viaxando dun lugar a outro. A pesar de que aqueles tres anos se lle fixeron interminables, Ramón recoñece que fixo bos amigos, algúns dos cales acabaron morrendo en campaña. Afortunadamente, tanto tres dos seus irmáns como el, conseguiron voltar ilesos da contenda.

A nostalxia e a amargura de perder a un irmán na fronte de Asturias, empeoraron aínda máis se cabe, a experiencia de Secundino Barbazán na Guerra Civil. O seu periplo o levou da Coruña, a Astorga, pasando por Alxeciras ou Ceuta, ata rematar en Melilla, lugar onde quedaría vinteoito meses. A súa estadía alongouse a causa dun xesto xeneroso de Secundino, quen renunciou a retornar a casa, co fin de evitar que un dos seus irmáns fora chamado a filas.

Dous casos moi particulares foron os de Manuel Elisardo Rivas, quen recorda con pena, pero tamén con doses de humor, a súa experiencia no conflicto. Manuel tamén foi enviado a varios destinos, entre eles o de Barracas, en Valencia, onde descubriu o seu segundo nome, Elisardo. Por outro lado está Leonardo López Bargo, quen tivo a sorte de chegar á Guerra cando esta estaba a punto de rematar, para participar, non coma combatente, senón como músico da banda militar de Oviedo.

A cara amable do conflicto, para case tódolos partipantes nel, foron as relacións establecidas nos campamentos, amizades e unións que non se esquencen, así como anécdotas de tódolos tipos. Manuel González Pombo, relataba para InfoBrión como, realizando o servizo militar, chegou a coñecer a quen sería o xefe do Estado. Nun desfile no que Franco era o invitado de honra, Manuel formaba filas xunto os seus compañeiros, fusil en man. De súpeto, comenzou a sentirse indisposto, ata que, dun mareo, acabou no chan. Tras ser trasladado á enfermería do cuartel, recibiu a visita do Xeneral Franco, quen se mostrou preocupado pola súa saúde.


Pero se para os combatentes é difícil, a situación das súas familias, aínda que non é comparable, sí que é igualmente mesurable en termos de dor e sufrimento. Historias coma as de Asunción Martínez Barbazán, quen coñeceu a nova da morte do seu irmán no frente de Cartaxena, meses despois de que esta acontecera; ou a de Josefa Vázquez, moi similar á da propia Asunción; se combinan con xestos filantrópicos coma os da nai de Carmen Suárez Nimo, quen repartía comida entre os máis necesitados; convertindo a Guerra nun moisaco de vivencias, no que as teselas se compoñen de humanidade, pena e compaixón.

En 1939, unha vez rematada a Guerra Civil a situación non mellorou. A fame e a miseria continuaban a ser unha constante en todo o país. Ramón Barbazán Ons, recorda como na posguerra chegou a almorzar broa de millo, un alimento que non comían nin os cabalos. Que a necesidade aviva o inxenio, quedou máis que demostrado nesta época, nacendo o estra perlo, ou mercado negro, onde se chegaba a pagar polo millo ata 245 pesetas, canfo o prezo marcado polo goberno era de 18,4 pesetas. Tamén Amelia Cajuso se refiere á posguerra como un tempo de fame, aínda que destaca que isto era máis evidente nas vilas que nas aldeas, xa que nas áreas rurais sempre había algo que comer. A solidariedade era, naquela época, a única moneda de cambio para as familias máis desfavorecidas, quen deendían da bondade dos veciños, máis que das axudas do goberno.

Envíalla
© 2006. Infobrion.com    |
Proxecto elaborado polo grupo de investigación Gis-T en colaboración co grupo Novos Medios da Universidade de Santiago de Compostela.
Patrocinio económico do Ministerio de Ciencia y Tecnología e programa PRODER-II. Proxecto SINDUR Sociedade da Información e Desenvolvemento Urbano-Rexional (SEC-2002/01874)
Coa colaboración de:     |
Unión EuropeaMinisterio de Educación y CienciaMinisterio de Agricultura Pesca y AlimentaciónXunta de GaliciaFondo Galego de Garantía AgrariaAgaderConcello de BrionFundación Germán Sánchez RuipérezUniversidade de Santiago de Compostela